Sa Pagbukas ng Pinto

Lima ang naging anak nina Aling Vilma at Mang Bernard. At ang lima na ito ang makukulit na mga paslit na nakaantabay, naghihintay at nagmamadaling buksan ang pinto ng kanilang bahay sa tuwing ang mag-asawa’y kumakatok. Silang lima na sasalubong sa kanilang pagdating mula sa maghapong pagpapakapagod sa opisina, sa pagbukas ng pinto.

Ang lima'y sina Joel, Rene, Ram, Remnard at ang bunsong si Romeo. Tatlo lang sanang anak ang plano ng mag-asawa ngunit dahil sa kahahabol na magkaroon ng babaeng anak ay umabot ito ng lima. Ngunit kahit hindi natupad ang plano'y wala ni kaunting pagsisi ang mag-asawa dahil lumalaking mababait at masipag mag-aral ang kanilang mga anak. Talaga naman ganoon hindi lahat ng ating naisin ay makukuha natin, tanging nasambit ng haligi ng tahanan na si Mang Bernard.

Araw-araw pagkagaling mula sa opisina ng mag-asawa, nag-uunahan na ang lima sa pagbukas ng kanilang pinto. Kanya-kanya silang kwento at pagbibida sa magulang. Ang panganay na si Joel at ang sumunod sa kanyang si Rene, hindi pa man nakakapagpalit ng pambahay na damit ang mag-asawa'y atubili na sa pagkwento nang naging activities nila sa school. Habang ang nasa kinder na si Remnard at ang grade 1 na si Ram ay ibinibida ang mga star na nakamarka sa kani-kanilang mga braso. Samantalang ang bunsong si Romeo ay mangungulit at maghahanap ng pasalubong sa ina, tatlong taon pa lamang ito kaya hindi pa nag-aaral ngunit balak na rin ng mag-asawang papag-aralin ito sa susunod na school year.

- - -

Nasa grade six ang ikalawang anak na si Rene nang magkaroon ito ng malubhang karamdaman. Ilang buwang naratay sa ospital dahil sa lumulubhang sakit sa bato, sa buong panahong iyon ay hindi nakapasok sa opisina ang inang si Aling Vilma - ginugol ito sa pag-aaruga sa anak. At tanging ang ama ng pamilya na lang muna ang solong kumakayod para sa mga anak at sa gastusin para sa doktor, ospital at medisina ng may sakit na si Rene. Ilang buwan rin sa ganoong kalagayan si Rene. Kahit malaki-laki na ang ginagastos ng pamilya sa kanyang pagpapagamot ay tila walang senyales na bumubuti ang lagay nito. Hindi na natapos ni Rene ang elementarya at tuluyan na rin itong ginapi ng kanyang sakit. Nagluksa ang pamilya ngunit kailangang umikot ang mundo at magpatuloy sa buhay hindi man tayo ayon sa gusto nitong mangyari.

Naging apat na lang ang mga anak na sumasalubong na magbukas ng pinto para sa mga magulang nang lumisang tuluyan ang batang si Rene.

- - -

Nang nagkolehiyo na ang panganay na si Joel ay mas maraming oras ang inilalagi nito sa labas ng bahay kaysa sa oras na kasama ang pamilya. Pagkatapos ng kolehiyo nito'y agad itong nag-asawa. Biniyayaan ng tatlong apo (isang lalaki at dalawang babae) ang mag-asawang sina Aling Vilma at Mang Bernard na nagigisnan lamang nila tuwing araw ng pasko. Naging matagumpay na seaman ang anak  na si Joel, nagkaroon ng maganda at malaking bahay. Ngunit ito rin ang naging dahilan ng kanyang maagang pagkamatay sa loob pa mismo ng barkong pinagsisilbihan. Beinte-nuwebe anyos lang ito nang maaksidente at sinawing-palad. Ikalawang dagok sa ikalawang anak ang sumubok sa katatagan ng pamilya. Oo nga't walang sinuman ang dapat na masanay sa kalungkutan at pagluluksa ngunit kahit gaano pa kalupit at kapait ang inihahain sa atin ng buhay kailangan natin itong tanggapin at lunukin kahit puno tayo ng hinanakit at katanungan.

Naging tatlo na lang ang sumasalubong at nagbubukas ng pinto sa mag-asawa sa tuwing sila'y dumadating mula opisina.

- - -

Hindi nakatapos ng pag-aaral ang ikaapat na anak na si Remnard, isa sa dahilan ay ang pabago-bagong isip nito kung anong kurso ang nais niyang tapusin sa kolehiyo at ang ikalawang dahilan ay dahil maaga itong nakabuntis ng nobya. Hindi man gaanong  maganda ang naging hanapbuhay ni Remnard ay masaya naman ito sa piling ng kanyang asawang si Lena at dalawang anak (isang babae at isang lalaki). Naninirahan sila ngayon sa Angeles, Pampanga. Dahil sa medyo may kalayuan ang tinitirhang bahay sa Maynila ay napakadalang na lang kung ito'y bumisita sa mga magulang.

Simula nang bumukod si Remnard upang bumuo ng sarili niyang pamilya'y naiwan ang dalawang magkapatid na sina Ram at Romeo bilang tagabukas ng pinto ng kanilang magulang galing mula sa trabaho.

- - -

Bago pa sumapit ang edad ng maagang pagreretiro ng ilaw ng tahanang si Aling Vilma, nakatapos na ng kolehiyo ang ikatlong anak na si Ram na siya na ring tumayong bilang panganay ng pamilya. Nakapasa sa board exam at makalipas ang dalawang taon ay bumukod na rin at bumuo ng sariling pamilya sa Bulacan. Paminsan-minsan dumadalaw siya at ang pamilya nito sa kanyang ama at ina, kasama ang tatlong makukulit na apong katulad ng mga anak nina Aling Vilma at Mang Bernard ay pulos mga lalaki din. Kasabay nang paglagay sa tahimik ng ikatlong anak ay ang pagretiro ng kanilang ina sa paghahanapbuhay.

At sa pag-iwan ng anak na si Ram sa mga magulang ay tanging ang bunsong si Romeo na lang ang sumasalubong at nagbubukas ng pinto para sa amang si Mang Bernard na galing mula sa opisina. Habang si Aling Vilma ay hirap na maglakad at sa marami pang bagay.

- - -

Mahina na nga ang ina nilang si Aling Vilma. Si Mang Bernard naman ay malapit na ring magretiro, nakararamdam na rin ito ng madalas na paninikip ng dibdib dahil sa epekto ng paninigarilyo noong kanyang kabataan. 
Hindi naglaon ay nag-asawa na rin ang bunsong si Romeo at sa parehong taon ay tuluyan na ring nagretiro sa paghahanapbuhay ang amang si Mang Bernard. Nagpakalayo-layo ang bunsong anak na si Romeo kasama ang asawa at nag-iisang anak na babae. Maaring sabihing hindi naging maganda ang kapalaran ni Romeo sa Maynila kaya't nagdesisyon itong manirahan sa Batanggas na kinalakhan ng asawang si Cheche. Minsan sa loob ng dalawang taon o kapag napapasyal sa Maynila ay saka lamang nakadadalaw ang bunso at kanyang pamilya sa mga magulang na sina Aling Vilma at Mang Bernard.

Naiwan ang mag-asawa sa lumang bahay na tulad din nila’y puno ng kalungkutan.

Naghihintay sila na may kakatok sa kanilang pinto, bubuksan nila ito at aasang isa sa mga anak nila ay dadalawin at bibisitahin sila.

Makailang ulit na bubuksan, makailang ulit na isasara.

Kung ilang ulit silang umasa ‘yun din ang bilang ng kanilang pagkadismaya.

Ganunpaman, hindi sila nauubusan ng pag-asa kahit ilang ulit pa silang mabigo.

Kay bilis lumipas ng mga taon, kailan lang ay may limang batang nakaantabay sa pinto, nag-uunahan, naghaharutan, nagkukulitan.

Kung gaano katibay ang pinto noon, ngayon naman ay kasinghina na ito ng kanilang bayukos na katawan.

Kung gaano kaingay ang bahay nila noon, ngayon naman ay mas tahimik pa ito kaysa sa kanilang hinaing at nararamdaman.

Kasabay nang pagpapalit ng kulay ng kanilang buhok ay ang pagpapalit ng prayoridad ng kanilang mga anak.

Kasabay ng kanilang pagiging makakalimutin ay ang tila paglimot na rin ng kanilang mga anak sa higit nilang pangangailangan.

Kasabay nang panghihina ng kanilang katawan ay ang unti-unti ring pagtamlay ng mga anak sa kanila.

Kasabay nang paglabo ng kanilang paningin ay ang tila lumalabong pag-asa na makapiling ang mga anak ng mahaba-habang sandali.

Kasabay nang masidhi nilang pagnanais na dalasan ang pagbisita ng mga anak sa kanila ay ang tila paglayo ng mga ito sa kanila.

* * *

Ang dating mga makukulit na mga bata wari'y tuluyan na silang kinalimutan, ang dating mga bata na halos ayaw humiwalay sa kanilang tabi ay halos hindi na rin sila mabigyan ng importansya, pansin at pag-alala, na kung hindi pa sumasapit ang espesyal na araw ng pasko ay tila walang makakaalala, na higit sa buwanang kanilang padala ay mas kailangan ng magulang ang kanilang pagkalinga at presensya.

Ilang pasko na lang ba ang kanilang ilalagi pa?

Ilang pasko pa ba ang kanilang hihintayin pa?

“Sana araw-araw ay pasko na lang”, anila.

Sa paglipas ng panahon ay ang paglipas ng mga alaalang patuloy nilang binabalik-balikan. Alaalang bubuhay sa kanilang diwa na minsan sa kanilang buhay ay may limang mga makukulit na paslit na naghihintay, nag-uunahan at nagmamadaling buksan ang pinto ng kanilang bahay.

Alaalang minsan ay may limang anak na sumalubong sa kanilang pagdating mula sa maghapong pagpapakapagod sa opisina, sa pagbukas ng pinto.

Guni-guni

At ang lahat ay magyayabang na kilala nila ang kanilang sarili.

Sa tuwi-tuwina, bibigkasin ang angking talino at iwawagayway ang kakayahan sa mga bagay-bagay.

Kung papaano umunlad mula sa pagdarahop.

Kung papaano umasenso mula sa kawalan.

Kung papaano naging makapangyarihan mula sa pagiging busabos.

Kung papaano binubusog ang tiyan ng masasarap na pagkain.

At tulad ng dalaga sa kanyang mangingibig paniniwalaan ang katagang 'mahal kita' at 'magpakailanman'

kahit paulit-ulit na lokohin,

kahit paulit-ulit sa pagsisinungaling,

kahit paulit-ulit ang pangako.

Ano't lagi nating niyayabang ang ating yaman?

Ang talino?

Ang karangalan?

Ilang milyong piso na ang mayroon ka?

Summa cum laude ka ba?

Pangarap mo bang maging alkade ng Maynila?

Pera, talino at kapangyarihan. Kombinasyong patungo sa kapalaluan kung walang pagtitimpi, kung hindi ikikimkim.

Hambog ka, hindi mo lang alam o ayaw mo lang tanggapin.

Sinungaling ka, hindi mo lang maamin.

Ipokrito ka, ngunit sino nga ba ang hindi?

Hindi mo kilala ang iyong sarili sa tuwing

may mabigat na suliranin,

may pamilyang nasa bingit ng kamatayan,

dadausdos ang karera sa pulitika,

nabigo sa pangarap ng kanyang paslit,

babagsak ang multi-milyong pisong negosyo,

kumalat ang sex video sa internet,

mabibigo sa pag-ibig,

o kahit may motoristang sumalubong sa one-way na kalsada.

May bubunot ng baril o kikitil sa ngalan ng kahambugan o isusugal ang buhay dahil sa pagkadismaya sa mundo, sa sarili, sa tadhana at doon sa nasa Itaas.

Magpapasya ng may kaakibat na pagsisisi.

Nasubukan na ba nating mamuhay ng may kapayapaan?

Ewan. Malamang hindi.

Wika ng pilosopong matanda; buhay ay nilikha hindi para sa kapayapaan kundi para sa walang hanggang paghagilap sa mailap na tagumpay kesehodang makasagasa ng iba.

Oo. Malupit ang buhay. Malupit ang mundo. Salbahe ang tao.

mabibigo ka kung kailan ka pursigido,

dadalaw ang trahedya sa panahong ayaw mo,

aangat ka kung mang-aapak ka, sinadya mo man o hindi

gagaguhin ka kung kailan nais mong magpakatino,

masasaktan ka kung kailan mo gustong magpakabait.

Nakalimutan na ng tao ang respeto.

Lahat na nga ay walang paggalang sa kapwa.

Ang 'putangina' ang humalili sa 'po' at 'opo' bibitawan ito tulad ng paglura sa kalsada,

magtataksil sa taong ubod mong mahal,

kukupit ng mula sa kaunti patungo sa malaki,

pagtatawanan ang may kapansanan,

kakamkamin ng ganid ang lahat pati na ang langit,

sisiraan ang kaibigan para sa kapirasong tawa,

pupurihin ang mga taong umaaglahi.

Kalilimutan ang nasa Itaas. Saka lamang Siya maaalala tuwing sadsad na ang nguso sa lupa o lupaypay sa tambak na problema o nakikita na sa guni-guni ang anghel ng kamatayan.

Minsan. Minsan lang. Sasamba (kunwari) naman sa bahay dalanginan

tuwing Pasko,

tuwing Bagong taon,

tuwing kaarawan,

tuwing Pasko ng pagkabuhay o

tuwing Miyerkules ng abo para magpakuha ng litrato at ipaskil sa librong hindi naman libro.

Dadalangin ng biyaya, hihingi ng kapatawaran o katuparan sa pangarap o magandang kalusugan.

Makalipas na mapagbigyan.

Wawaglitin ang lahat. Kahit ang pasasalamat.

Paano kung ang rapture ay sa isang linggo? O bukas? O mamaya?

Paano tayo haharap sa Lumikha?

Kung right minus wrong ang batayan patungo sa dambana ng kalangitan, papasa ka kaya?

Paano kung hindi?

Mainit daw doon.

Ewan. Bahala na.

Inisa-isa kong bilangin ang aking mga kasalanan...

Madami. Hindi na ako nagulat.

Tama ba na isipin nating higit na marami ang mas makasalanan kaysa sa atin?

Kakatawa. Pare-pareho ang katwiran ng mga taong makasalanan.

Tulad ko. Ikaw rin. At sa iba pang babasa nito.

Aasang tutungo sa Langit kahit ang ginagawa'y pulos kagaguhan.

Ah, siguro malapit na nga ang katapusan.

May delubyo na sa lahat ng dako ng daigidig.

mapaminsalang lindol,

nagngangalit na alon,

naghuhuramentadong bulkan,

bagyong kumikitil ng buhay at kabuhayan,

digmaan ng tao sa tao, ng masama at mabuti, ng relihiyon at paniniwala,

pagbaha ng literal, ng pagmamagaling at ng kasakiman,

karamdamang walang lunas, walang medisina.

May mga propeta na magdedeklara ng katapusan, may lider ng relihiyon na walang takot na aariin ang kaligtasan.

At may makukumbinsi.

Na tanga o takot lang.

Na kulang ang tiwala pero (umano') naniniwala.

Na walang alam ngunit nagdudunong-dunongan.

Ikakalat ang kabobohan sa madla, magpapaskil sa librong hindi naman libro.

Pupulutin ng media ang isa pang kabobohan, ang prediksyong bulaan, parang maligno na maghahasik ng lagim, ng sindak, ng takot. Sa lahat.

Kahit ang demonyo'y kanyang tatakutin, susubuking mag-ulat ng nakakasindak; suot ang costume nang parang sa astronaut. Hindi niya batid na ang kanyang hinahasik ay ang mismong kanyang katangahan.

At nabuhay ang alamat ng mahusay na pulitiko sa pamamagitan ng 'hoax', ng panggagago, ng pang-uuto sa mga tao. Hindi sinunod ang protocol sa kagustuhang maging trending, sa ngalan ng rating. Kung pinaniwalaan ang isang kalokohan, lalo na ang boladas ng mga nanunungkulan, lalo't may kasamang pangsuhol na bigas o de-lata o noodles o tatlong daang piso. Makakakuha ng isang boto ang nagmamalasakit kuno.

'Wag mo nang pagtakhan kung bakit patuloy ang pagwawagi ng kawangis nina Pogi, Sexy, Tanda, Komedyanteng Plagiarist, Apo Makoy, Gloring, Binoy, Abnoy at iba pang panginoon ng iba't ibang lalawigan.

Marami pa sila. Na hindi naniniwala sa political dynasty ngunit magmula sa apo sa tuhod hanggang sa kanilang yaya ay may katungkulan.

Marami pa sila. Hindi na mabilang dahil nagkukubli sa ganda ng ngiti, sa mabuting salita, sa talumpati, sa pagkalinga, sa huwad na surbey, sa pagiging makatao, sa pagiging maka-Diyos.

Tayo'y paurong. Hindi pasulong.

Tayo'y paatras. Hindi paabante.

Tayo'y palubog. Hindi paahon.

Parang ang lahat ng nagaganap ay guni-guni o bangungot. Guni-guning totoo ngunit ayaw paniwalaan, bangungot na dati'y sa pagtulog lang nangyayari. Ngayon na ang panahon na ang isang sandali'y mas pinapangarap ang mahimbing kaysa ang gumising.

Tayong nabuhay sa maling henerasyon, sa maling pagkakataon.

Kabahagi ka o tayo ng lipunang kumokonsumo ng magastos na teknolohiya sa halip na mag-ipon ng kaalaman. 

Uubos ng oras sa android sa halip na sa pamilya,

uubos ng salapi sa alak sa halip na pagkain,

isusugal ang barya sa halip na ipunin,

interesado sa bugbugan ng palikerong artista kaysa kasaysayan,

magbubukas ng porno sa halip na libro o kwaderno.

Binobobo ng saritical na balita, magkokomento at ibabalagbag ang kamangmangan. Dose oras sa harap ng kwadradong monitor ngunit walang natutunan, walang nadagdag na kaalaman kundi 

scandal, 

tsimis sa idolo, 

kalibugan 

at kahalayan. 

Tanungin mo kung ano nang balita sa kababayan (bagong bayani raw) na hahatulan ng kamatayan sa gitnang silangan, walang pakialam. 

Ngunit saulado ang mga awiting pinasikat ng amerikanong teenager na lunod sa kasikatan ngunit lulong sa alak, sa droga din, sa kontrobersiya at sa kababuyan. Dadakilain at sasambahin ang (mga) idolo, ituturing na parang diyos; iiyakan, ipaglalaban, hahagilapin, tutunguhin, sasambahin.

Lipas na nga ang panahong ang bayani ay tunay na dinadakila at ang mga dakila ay tinatanghal na bayani. May respeto. May dangal. May karangalan.

Isa na lamang itong guni-guni. Isang panaginip